İstanbul’un yükselen rolü: Nitelikli göç ve kültürel etkileşim dinamikleri

İstiklal’de bir İngiliz kitapçı, Bakırköy’de bir Sri Lankalı yönetmen, Güzelce’de bir Amerikalı yazar, Karaköy’de bir Güney Afrikalı çay tüccarı… Onlar artık yeni komşularımız. Hem de “sığınmacı” değiller.

Artık bu insanları şehrin kalabalığı içinde fark etmek zor değil. Üçüncü nesil bir kahvecide, cami avlusunda, mahalle berberinde ya da Marmaray’da karşılaşıyoruz. Bir selamla başlayan sohbet, bazen üç, bazen on yıldır İstanbul’da yaşayan bir göçmenin hikâyesine dönüşüyor.

Kısır gündemlerimizin dışına çıkarak, gözümüzü telefon ekranlarından biraz olsun kaldırabilirsek şehrin insan çeşitliliğinde artan bu hareketliliği fark edebiliriz. Belki de bu hikâyelerin bir parçası olabiliriz.

İnsanlar, değer yaratabilecekleri, fikirlerini özgürce geliştirebilecekleri şehirlere yöneliyor. Bu göçler, sadece yeni fikirler ve kültürel zenginlikler getirmekle kalmıyor, aynı zamanda şehirlerin dinamizmini de artırıyor. İstanbul da bu hareketlilikle, yüzyıl öncesinin kültürel hafızasını yeniden canlandırıyor ve önemli bir merkez olma yolunda ilerliyor.

Müslüman expatlar

Geçmişten bugüne medeniyet kuran şehirler, sanatçıları, bilim insanlarını ve tüccarları misafir ederek küresel cazibe merkezleri hâline gelmiş ve böylece “zamanın ruhunu” yakalamışlardı. Bu süreç, değişen dünya dinamikleriyle günümüzde de devam ediyor; yetenek ve fırsatlar, birbirinden beslenerek yeni değerler üretiyor.

San Francisco’dan Singapur’a, Dubai’den Londra’ya kadar pek çok dünya metropolünde, “global talent” ya da “expat” olarak bilinen yeni bir göçmen tipi öne çıkıyor. Savaşlar, doğal afetler veya sosyal adaletsizliklerden kaynaklanan zorunlu göçlerden farklı olarak bu göçmenler, kendi iradeleriyle daha iyi iş ve yaşam koşulları arayışında, bir şehirden diğerine taşınıyorlar.

Son yıllarda bu nitelikli göç, Batı’dan Doğu’ya, Asya’dan Latin Amerika’ya kadar genişleyerek farklı yönlere kayıyor. 2024 Dünya Expat Sıralaması’nda Meksika, Endonezya ve İspanya ilk sıralarda yer alırken Türkiye 52. sırada bulunuyor. Müslüman expatlara bakıldığında ise Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar’ın ardından en çok tercih edilen üçüncü ülke konumunda.

Dünyanın çeşitli bölgelerinden gelen bu yeni göçmen dalgası, farklı kültürel kodlar, fırsatlar ve yeteneklerle şekilleniyor. Bu hareketlilik, Türkiye’nin hem İslam dünyasında hem de küresel rekabetteki yerini önemli ölçüde etkileyecek.

“İstanbul Dream”

Fatih Sultan Mehmed’in İstanbul’u fethettikten sonra devrin en seçkin bilim insanlarını, sanatçılarını ve tüccarlarını şehirde toplamaya nasıl özen gösterdiği sıkça vurgulanan bir konu. Endülüs’ten İran’a, İtalya’dan Hicaz’a uzanan geniş coğrafyadan gelen bu seçkin insanlar, İstanbul’un entelektüel ve kültürel zenginliğinin temellerini attılar. Tarih boyunca farklı şehirler de benzer şekillerde dünya başkentliğine soyunmuştur. Günümüzde, İstanbul’un bu merkezi rolü yeniden üstlenmesi mümkün mü? Özellikle de Afrika, Asya, Avrupa ve Amerika’yı bir araya getiren stratejik konumuyla İstanbul, bir “İstanbul Dream” yaratabilir mi?

Her ne kadar bugünkü göç hareketliliği İstanbul’dan öteye geçip Bursa, Ankara ve Trabzon’a kadar genişlese de “Türkiye Dream” yerine “İstanbul Dream” kavramı daha anlamlı görünüyor. Çünkü resmî raporlara göre, İstanbul’un uluslararası platformlardaki marka değeri Türkiye’nin genelinden daha büyük kabul ediliyor. Türk bürokratlar da yatırım kampanyalarında “Invest in Istanbul” sloganını öne çıkarıyor ve büyük ölçekli yabancı yatırımcıları bu şekilde Türkiye’ye çekmeyi amaçlıyorlar.

Ancak burada önemli bir soru ortaya çıkıyor: Türkiye’nin büyük yabancı yatırımları çekme stratejisi devam ederken nitelikli göçmenlere yönelik bir vizyon ve hazırlığı var mı? Yani Türkiye’ye entelektüel, kültürel ve ekonomik anlamda değer katacak göçmenleri çekmek için ne tür bir yaklaşım geliştirebiliriz?

Bu sorulara cevap ararken yalnızca ekonomik yatırımlarla değil, entelektüel sermaye ve kültürel katkılarla da Türkiye’nin küresel rekabetteki yerini sağlamlaştırma fırsatı olduğunu görebiliriz.

Batı’dan gelen göçmenlere “expat”, Doğu’dan gelenlere ise “mülteci” denmesi, toplumsal algıda derin bir çelişkiyi ortaya koyuyor. Ancak bu ikircikli sosyolojik analize girmeden Türkiye’de göçmenlere dair algının genelde homojen olduğunu görüyoruz. Suriyeli, Pakistanlı, Iraklı ya da Afgan mülteciler ile Texas’tan veya Dubai’den gelen göçmenler arasında bir ayrım yapmaksızın, çoğumuz için bu insanlar sadece “yabancı” olarak görülüyor.

Bu yabancılara dair dilsel, kültürel veya sosyal tanıdıklığımızın olmayışı, onları daha da dışsallaştırıyor. Hatta ekonomik sıkıntılardan ve sosyal adaletsizliklerden sorumlu tutulmaları, bu ötekileştirmenin derinleşmesine yol açıyor. Sonuçta, nitelikli bir yatırımcı ile niteliksiz bir işçi aynı göç bürokrasisinin kuyruğunda bekliyor, aynı muameleye tabi tutuluyor.

Elbette ki kimsenin uzun kuyruklarda beklememesi ve insani koşullarda bir hayat sürebilmesi arzu edilir. Ancak toplumdaki “millî ve yerli” retorikleri, Türkiye’ye nitelik katabilecek göçmenlerin fark edilmesini zorlaştırıyor. Onlara hak ettikleri değeri verme noktasında geri kalıyoruz. Bu da Türkiye’nin entelektüel ve kültürel zenginleşmesine katkıda bulunabilecek potansiyeli göz ardı etmemize neden oluyor.

Bu noktada, toplumsal önyargıların ötesine geçip yabancıların yalnızca “öteki” değil, Türkiye’nin geleceğine değer katabilecek bireyler olabileceğini fark etmek önemli bir adım olabilir.

Dünya vatandaşlığı yahut dijital göçebelik

Yeni göç dalgasını anlayabilmek için öncelikle bu kavramlara daha yakından bakmak faydalı olacaktır.

Dünyanın herhangi bir yerinde, evde veya bir kafede kahvesini yudumlarken bilgisayarını açıp hayatını kazanabilenler “dijital göçebe” olarak tanımlanıyor. Bu dijital göçebeler, yalnızca bir şehir veya ülkeyi kendilerine daimî ikametgâh olarak seçmek zorunda hissetmiyor. İklime, imkânlara ve kişisel zevklere göre belli zaman dilimleriyle farklı coğrafyalara geçebiliyorlar. Başlangıçta aylar boyunca süren bu geliş gidişler, zamanla kalıcı bir hâle dönüşüyor.

Pandemi deneyimi, uzaktan çalışma imkânlarını artırarak birçok kişiye sabit çalışanlara kıyasla daha fazla hareket kabiliyeti kazandırdı. Özellikle Anglo-Sakson ülkeleri, Hint alt kıtası, Körfez ülkeleri ve genel olarak İngilizce konuşulan bölgelerde yetişmiş ve kurumsal deneyim edinmiş birçok kişi, farklı şehirlerde yaşama tecrübesi kazanmış durumda. Bu deneyim, yeni bir şehre göç etmelerini oldukça kolaylaştırıyor.

Gazze: Bir Dönüm Noktası

Gazze’deki savaş başladığında, hükümetler bu olaylar karşısında bir pozisyon almaya çalışırken Müslüman azınlıkların öncülüğündeki geniş kalabalıklar çoktan Avrupa başkentlerinin meydanlarına inmişti. Örneğin Londra, Irak işgalinden bu yana en büyük protestolara ev sahipliği yapıyordu. Bu gösteriler, uzun yıllardır entegrasyon politikalarına tabi tutulan Müslümanların, Batılı hükümetlerin kendilerine karşı gerçek tutumlarını anlamalarını sağladı: Onlar sadece “Müslümandı” ve bu toplumlara tam anlamıyla kabul edilmeyeceklerdi.

Adalet, eşitlik ve insan hakları gibi Batılı kavramların ve bu değerleri yaşatan kuruluşların moral üstünlüklerini yitirdiği bir dönemde, Müslüman azınlıklar kendi kimliklerine ve Batı’daki geleceklerine ilişkin daha önce benzeri görülmemiş bir muhasebe içindeler. Özellikle toplumda saygın bir yere sahip olan entelektüel isimler, çocuklarını daha güvende olacaklarına inandıkları Türkiye’ye göndermeyi tercih ediyor. Bunun yanı sıra, peşlerinden kendilerinin de gelebileceği bir göç planı yapıyorlar.

İngiltere ve Avrupa genelindeki değişimler

İngiltere’de sokaklar karışmış, yağmalar ve araç yakmalar yaşanırken İstanbul’a taşınmak üzere Cambridge’deki evinin kitaplığındaki son birkaç kitabı kolilere yerleştiren profesör, telefonunun ekranındaki “Ülkedeki tansiyon nasıl?””mesajına yanıt verdi: “Falling apart!”

Son yıllarda, özellikle İngiltere’de aşırı sağ hareketlerin yükselişi, Brexit sonrası belirsizlikler ve sosyal çalkantılar, birçok insanı alternatif yaşam biçimleri aramaya yönlendiriyor. Bir zamanlar Avrupa’nın finans merkezi olarak bilinen Londra’dan ayrılanlar, yalnızca ekonomik sebeplerle değil aynı zamanda sosyal ve kültürel huzursuzluklardan da kaçma arayışındalar.

Floransalı bir bankacının “Artık bu adaletsiz, ikiyüzlü düzene katlanamayacağım; Avrupa’da tek bir kuruşumu bile tutmak istemiyorum.” mesajı, bu kırılmanın ne kadar derin olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Avrupa’nın mevcut durumu, bireylerin yaşamlarını yeniden değerlendirmelerine ve daha güvenli, huzurlu bir yaşam arayışına girmelerine neden oluyor. Bu değişimler, kıtanın genelinde toplumsal yapıyı ve kültürel dinamikleri derinden etkiliyor.

Kimler göç ediyor?

Günümüzde Türkiye’ye göç edenlerin profilleri oldukça çeşitli. Akademiden iş dünyasına, sanattan sivil topluma kadar geniş bir meslek yelpazesine sahip deneyimli bireyler Türkiye’ye yöneliyor. Özellikle pandemi döneminde yaygınlaşan uzaktan çalışma imkânları, bilgisayar başında çalışan profesyonellere dünyanın dört bir yanından iş yapma fırsatı sunuyor. Bu “dünya vatandaşları” veya “global göçebeler”, Türkiye gibi ülkelerde yeni fırsatlar arayışına girmiş durumdalar.

Yazılım, medya ve gazetecilik gibi alanlarda faaliyet gösteren birçok kişi, Türkiye’yi ekonomik ve kültürel avantajları dolayısıyla tercih ediyor. Aynı zamanda, akademi ve iş dünyasında Türkiye’ye entegre olmaya çalışan pek çok insan da bulunuyor.. Uluslararası insani yardım kuruluşları da Türkiye’yi bölgesel bir merkez hâline getiriyor.

Suriye, Yemen ve Mısır gibi yüzyıllarca İslami ilimlerin merkezi olan şehirlerden, savaşlar ve toplumsal karışıklıklar nedeniyle birçok İslam âlimi Türkiye’ye göç etmişti. Türkiye, belki bir asır önce kaybettiği ilmi merkez olma hüviyetini de bu vesileyle yeniden kazandı.

İngiltere, Almanya, Fransa ve İspanya gibi Batı Avrupa ülkelerindeki İslami eğitim kuruluşları, Arapça eğitimi için öğrencilerini İstanbul’a göndermeye başladı. Cambridge Muslim College ve Kanada merkezli SeekersGuidance gibi girişimler bu tür örneklerden sadece birkaçı.

Bu girişimler, öğrencilerin Arapça eğitimi almasının yanı sıra Müslüman bir ülkede ve Müslüman bir toplumda yaşama tecrübesi edinmelerini de sağlıyor. Bu ve benzeri girişimler ışığında oluşan ilmi atmosferi görerek, Batılı birçok ilim adamı da İstanbul’a taşınmaya devam ediyor.

Göçün motivasyonları neler?

Göçün ardındaki nedenler muhtelif. Son yıllarda Kanada, Amerika ve İngiltere gibi Batılı ülkelerde yürütülen liberal politikalar ve gündelik yaşamda kendini gösteren LGBT gündemi, toplumsal baskılar yaratıyor.

LGBT ve “çeşitlilik” politikalarının eğitim sistemlerine entegre edilmesi, birçok aile için büyük bir kaygı kaynağı hâline geliyor. Okulda, mahalledeki halk kütüphanesinde, cadde üstündeki bir kitapçıda, uğradığınız bir mağazada, parklarda, kültür festivallerinde, kısacası gündelik hayatın her cephesinde bir LGBT etkinliğine muhatap olduğunuzu düşünün. Çocuklarınızın ağzından çıkacak küçük bir kelime, cinsiyet değişikliği veya aileden alıkoyma gibi tehditlerin gerçeğe dönüşmesi onlar için artık uzak bir ihtimal değil.

Bu durum, alternatif eğitim ve toplumsal özgürlük arayışında olan birçok Müslüman aileyi kimliklerini ve çocuklarını korumak için farklı ülkelerde yeni bir yaşam kurmaya yönlendiriyor.

Bu bağlamda Türkiye, geleneksel ve modern hayatın uyumlu bir şekilde bir araya geldiği, manevi değerlere bağlı aileler için güvenli bir liman olarak öne çıkıyor. Ayrıca, kültürel çeşitlilik içinde özgürlük arayanlar için de makul bir adres olarak dikkat çekiyor.

Diğer bir motivasyon ise, Oxford, Cambridge ve Princeton gibi önde gelen üniversitelerde ders vermiş hocalar ile global şirketlerde yöneticilik yapmış girişimci genç iş adamlarının elde ettikleri tecrübeleri ümmete bir borç olarak görmeleri ve bu borcu ödemek için Türkiye’yi seçmeleri.

İstanbul, “global Müslüman toplum” için bir buluşma noktası hâline gelmiş durumda. Ulaşım, iletişim ve birlikte çalışma kültürü açısından önemli fırsatlar sunuyor. Yaz aylarında yoğunlaşan ve yıl boyu devam eden etkinlikler Amerika’dan Avustralya’ya, Güney Afrika’dan İngiltere’ye, Fas’tan Endonezya’ya kadar “urban muslims” olarak adlandırılan şehirli Müslümanları, tek bir şehirde -hatta adres göstermek gerekirseÜsküdar Yeni Valide Camii’nin avlusunda bir araya getiriyor.

Türkiye algıları nasıl?

Türkiye’ye göç edenlerin çoğu için İstanbul hâlâ bir hilafet merkezi olarak kabul ediliyor. Bazıları, olası bir dünya savaşında tarihe tanıklık etmek için bu şehirde bulunmayı tercih ediyor. Kimileri, Ayasofya Camii’ne yarım saat uzaklıkta ev tutarak, o büyük çağrı geldiğinde Ayasofya’da toplanacaklarına inanıyor. Kendi imkânlarıyla ümmete katkı sağlayacaklarını düşündükleri her fırsatı, burada, “son kale” Türkiye’de değerlendirmek istiyorlar.

Ancak bu değerlerle geldikleri ülkede onları bekleyen zorluklar neler? En başta vize, ev kiralama, dil sorunları ve bürokratik engeller, yabancılara yönelik ayrımcı tutumlar nedeniyle taşınma süreçleri zorlaşıyor. Arap Emirlikleri’nde Golden Visa veya İngiltere’de Global Talent Visa gibi nitelikli göçmenlere yönelik kolaylaştırılmış uygulamalar varken Türkiye’deki vize uygulamaları hâlâ tek tip ve beklentilere karşılık vermekten uzak kalıyor.

Gelenler, yüksek gelir fırsatlarını geride bırakıp Türkiye’ye geliyor. Ancak burada, üniversitelerde veya özel şirketlerde onlara sunulan ücretler, geldikleri yerin yanında, Türk çalışanların aldığı ücretlerden bile düşük olabiliyor. Bu durum, nitelikli yabancı işçi çalıştırma konusunda bazı hukuki düzenlemeleri zorunlu kılıyor. Aksi takdirde daha iyi imkânlar sunan bir şehre göç etmeleri zor değil.

İngilizce eğitim veren kaliteli okullar, Türkiye’e gelen çocuklu aileler için büyük bir öneme sahip. Bu ihtiyaç hem çocukların akademik başarıları hem de gelecekteki kariyer fırsatları açısından kritik bir rol oynuyor. Türkiye’de uluslararası okullar mevcut olsa da sayıları az ve eğitim kaliteleri genellikle beklentileri tam olarak karşılayamıyor.

Ailelerin çocuklarına sadece akademik bilgi değil aynı zamanda karakter gelişimi ve sosyal beceriler kazandıracak bir eğitim arayışında olmaları, nitelikli eğitim kurumlarının önemini artırıyor. Hem aile değerlerine saygı duyan hem de dünya vatandaşı yetiştirebilecek kurumların varlığı, Türkiye’yi tercih eden aileler için belirleyici bir faktör hâline geliyor.

Bu bağlamda, eğitim sisteminin sadece dil becerileriyle sınırlı kalmayıp kültürel anlayış ve farklılıklara saygıyı da öğreten programlarla zenginleştirilmesi gerekiyor. Böylece, çocuklar global bir perspektife sahip olmanın yanı sıra, kendi kimliklerini de koruyarak yetişebilirler. Türkiye, nitelikli eğitim kurumlarının gelişimiyle bu ihtiyaca yanıt verebilir ve uluslararası standartlara ulaşabilir.

Yeni hayatlarının sosyal, kültürel ve manevi olarak tatmin edici olmasını umuyorlar. Türkiye, tarihi, değişen sosyolojik yapısı ve çok kültürlü hafızasıyla bu beklentilere cevap verebilecek bir potansiyele sahip. Ancak Türk insanı, böyle bir tanışıklık ve birlikteliğe açık mı? Örneğin akademik kuruluşlar, araştırma merkezleri, sanat merkezleri, STK’lar, belediyeler, kalkınma ajansları ve kamu-özel iş birlikleri, Türkiye’nin uluslararası vizyonuna hizmet edeceğini düşünerek kendi imkânlarıyla gelen bu nitelikli göçü bir fırsata dönüştürebilecek mi? Nitelikli göçmenler, uluslararası network imkânlarından faydalanarak kültürel genişleme ve iş birlikleri üretebilecekler mi?

Bu soruları artırmak mümkün, ancak öncelikle onları görmeye ve tanımaya başlamak gerekiyor. Bunun yolu, bir araya gelmekten geçiyor. Peki, nerede buluşabiliriz?

Buluşma noktaları, etkileşim alanları ve sosyal mekân sorunu

Göçmenler, kendi arkadaşlarını şehir kalabalığı içinde hızlıca bulabiliyor. Dışarıdan tanıdık bir misafirleri geldiğinde ise anında organize olabiliyorlar. İlgilerine göre WhatsApp ve Telegram grupları oldukça hareketli; ilim meclisleri, sanat ve tasarım grupları, gurme toplulukları, start-up girişimleri ve daha fazlası.

Fatih veya Üsküdar’daki camiler, küçük meclisler için buluşma mekânları hâline geliyor. Güne iyi bir kahve içmeden başlayamayan bu grup, muhafazakâr muhitlerde sayıları az olsa da rafine kahve zevkine hitap eden birkaç kafede vakit geçiriyor, görüşmelerini yapıyor ve işlerini hallediyorlar.

Başarılı bir entegrasyon ve sosyal etkileşim için yerel dili öğrenmek her ülkede avantaj sağlar. Ancak Türkiye için bu bir gereklilik. Zira diğer dünya metropollerinin aksine İngilizce bilme oranı hâlâ düşük. Bu durum, nitelikli göçmenlerin Türkçe öğrenme sorumluluğunu artırıyor. İşlerini genellikle kendi dillerinde halledebiliyor olmaları, dil öğrenme ihtiyacını hissetmemelerine yol açıyor. Bu da onları yalnızca kendileri gibi olanlarla bir getto oluşturmaya itiyor. Yaşadıkları ülkenin dilini öğrenerek yerel halkla daha yakın ilişkiler geliştirme ve bu ülkeye katkı sağlama konusunda hâlâ tereddütler ve mesafeler var. Bu sorunlar, karşılıklı yakınlaşmayla aşılabilir. Aksi takdirde, iki yabancı gibi birbirimizi uzaktan izlemeye devam ederiz.

Türkiye, sosyal hayatı dünya ile kıyaslanamayacak kadar zengin bir ülkedir. Sohbet meclisleri, sanat kursları, kültürel etkinlikler, vakıf ve dernek faaliyetleri, cemaatler; elinizi çarpsanız bir halka veya hareketin içinde bulabilirsiniz kendinizi. Ancak dil bilmemek, bu imkânlardan yararlanmayı zorlaştırıyor.

İngilizce, Arapça ve Türkçe uluslararası etkinliklere ev sahipliği yapabilecek alternatif bir sosyal mekân, yani bir “cultural space” ihtiyacı her geçen gün daha da belirgin hâle geliyor. Bu mekân, basit bir ev sahipliğinin ötesinde, kendi gündemini, etkinlik takvimini, temalarını ve konuklarını belirleyebilen dinamik bir buluşma alanı sunmalı. Bu tür bir mekân, önümüzdeki yeni insan hikâyelerini doğru bir şekilde okuyarak, öngörülerin çok ötesinde birlikte yapılabilecek işlere, oluşumlara ışık tutabilir. Böylece yalnızca Türkiye’ye değil, tüm dünyaya olumlu izler bırakmak, bir pozitif kültürel değişimi ateşlemek mümkün olabilir.

İstanbul: Geri dönenlerin adresi

Batı metropolleri ve Körfez ülkeleri, özellikle Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar, uzun süredir nitelikli iş gücü için cazibe merkezi olmayı sürdürüyor. Ancak tüm maddi avantajlarına rağmen, bu şehirlerde sosyal ihtiyaçların karşılanamaması, topluluk ruhunun (community spirit) eksikliği ve bireyselleşen gündelik hayat, birçok kişiyi geri dönüş yapmaya itiyor. Özellikle İstanbul, bu geri dönüşlerin en önemli duraklarından biri hâline geldi. Burada kendilerini yeniden buluyorlar.

Uzun yıllar Amerika ve Arap Emirlikleri’nde yaşamış, Mısır kökenli bir medikal şirket CEO’su İstanbul’u en yaşanabilir şehir olarak görüyor. Yine İsviçre’den İstanbul’a taşınan uluslararası oteller zincirine sahip bir Arap iş adamı da benzer bir tercihte bulunuyor. Örnekleri artırmak mümkün; bu insanların da Türkiye’ye, Türkiye’nin de kendi içindeki kalıpları kırmak için onlara ihtiyacı olduğu ortada. Türkiye, bu geri dönenlerle birlikte meseleye seyirci kalmadan, geleceğini yeniden şekillendirebilir.

Ortak bir kültür inşa etmek mümkün mü?

Bu yeni göç dalgası, Türkiye’ye önemli fırsatlar sunuyor. Farklı kültürel ve mesleki deneyimlere sahip insanlar, Türkiye’nin entelektüel ve kültürel dinamizmine katkıda bulunabilirler. Ancak, bu potansiyelin gerçeğe dönüşmesi için yerel halk ile göçmenler arasında karşılıklı anlayış, merak ve saygıya dayalı bir “ekosistem” kurulması gerekiyor.

Bu ekosistem, doğal olarak sivil inisiyatiflerle gelişebilir. Ancak, teknik ve bürokratik engellerin kaldırılması, sosyal mekân çözümleri ve sivil toplum, özel sektör ve kamu alanında iş birliği imkânlarının oluşturulması da elzem. Eğitimden teknolojiye, sanattan akademiye uzanan geniş bir yelpazede bu göçmenlerin katkıları, Türkiye’yi küresel ölçekte bir merkez hâline getirebilir.

Yerel halkın bu süreçte göçmenlerin getirdiği bilgi ve becerilerden faydalanabilmesi için daha açık ve katılımcı bir tutum sergilemesi, bu ekosistemi güçlendirecek temel unsurlardan biri olacaktır. Aynı şekilde, göçmenlerin de Türkiye’nin zengin sosyal ve kültürel hayatına katılmaları, yerel halkla daha derin bağlar kurmaları gerekiyor. Karşılıklı tanışıklığın artması hem Türkiye’yi hem de bu yeni topluluğu güçlendirebilir.

Sonuç olarak, bu kültürel etkileşim, Türkiye’ye yepyeni bir soluk kazandırarak ortak bir kültür inşa etmenin mümkün olup olmadığını bize gösterecek.